‘Probably the best berry in the word!’ of zo zou de marketingslogan van de poolbraam kunnen zijn. Maar de poolbraam laat zich niet temmen, weigert behoorlijk af te rijpen onder de 60e breedtegraad. Net eigenlijk als de noordelijke mens, je kunt ze naar het zuiden verplaatsen maar echt thuisvoelen zullen ze zich nooit. Vroeg of laat gaan ze weer terug.
Bijna bedolven onder een rots, neergeschoten door een Lap, leeggezogen door muggen en bezweken aan honger en uitputting. Zo zag de beroemde laplandreis van de 25 jarige Carl von Linné (Carl Linneaus) er uit in 1732. De enorme hoeveelheid planten die hij tijdens deze reis beschreef maakten op zijn tijdgenoten geen indruk. Behalve misschien de poolbraam, in zweden akkerbes (åkerbär) genoemd. Hieraan wijdt hij in zijn Flora Lapponica een lyrische beschrijving:
“Ik zou ondankbaar zijn jegens deze vrijgevige plant, welke door haar bessen met naar wijn smakende sap mij zo vaak weer heeft verkwikt als ik bijna bezweek door honger en strapatsen, als ik niet aan deze zou wijden een volledige beschrijving (….) de gegoede burgerij in het Noordland laat van deze bessen bereiden; jam, gelei, sap en andere produkten, hetwelke ze gedeeltelijk zelf nuttigen, deels naar vrienden sturen in Stockholm gelijk de lekkerste en meest bijzondere delikatessen; en het is daadwerkelijk zo, deze bessen nemen de meest vooraanstaande plek in van alle in Zweden in het wild groeiende bessen.” (1)
Ik was te vroeg om ze kunnen proeven, maar binnenkort misschien in de ZwarteAarde van de volkstuin, waar ze helaas nooit zullen afrijpen. Als ze mijn Noordlandreis al overleven…
(1) Uit Flora Lapponica van Carl von Linné (1737), naar het Zweeds vertaald door T. M. Fries (1905), naar het Nederlands vertaald door Jan ten Hoopen (2009).
Waar zal dit toe leiden. Het gerucht gaat namelijk dat het CDA zich een wat dieper groene kleur wil laten aanmeten. Het is onduidelijk of de dubbele agenda op dit vlak van de minister de uitmuntende Zweedse designers betrof of het Zweedse nationale landbouwbeleid.
Erwten tussen stroresten van vorig jaars oogst (Foto Christine Olsson: Dagens Nyheter)
Update uit het hoge noorden
De Zweedse boeren gooien de ploeg erbij neer. Niet dat ze lui zijn, maar ze vinden het gewoon beter zo. Een beter en rijker bodemleven van onder andere regenwormen, minder nutrientenlekkage, grotere koolstofopslag, minder dieselverbruik en arbeidstijdverkorting zijn enkele voordelen. En dat terwijl de oogsten gelijk blijven of zelfs hoger uitvallen!
De foto in het hierboven gelinkte artikel laat nieuwe erwten zien die opkomen tussen het tarwestro van het vorige jaar. Tussen de 10 tot 20% van de Zweedse akkers wordt op dit moment zonder ploegen bebouwd.
Dit is trouwens niet iets dat zich tot Zweden beperkt, je zou kunnen zeggen dat ze het hebben afgekeken van een groot aantal landen in de tropen of noord-amerika. Het principe van ‘reduced’ en ‘zero tillage’ timmert namelijk al een tijdje aan de weg en dit dringt langzaamaan ook door in Nederland. Nadeel in de landbouw is een wat grotere, maar vooral andere onkruiddruk van met name hardnekkige meerjarige onkruiden.
Dat laatste is niet iets waar we op de volkstuin onze wenkbrauwen voor optrekken. Tijd dus voor Zwarte Aarde om mee te gaan in de vaart der volkeren en volgend jaar te beginnen met spitloze proefvlakken!
(Bron: het hierboven gelinkte artikel van Dagens Nyheter).
Afgelopen zondagmorgen werden wij verrast door een openstaande tuinhuisdeur. Bij betreding van het tuinhuisje bleek dat uit de zorgvuldig uitgehangen verzameling tuingereedschappen (zagen, priemen, messen en bijlen), de grootste, nieuwste en zwaarste bijl miste. Later bleek ook een kratje Bavaria te ontbreken, die overigens bedoeld was voor een lange, luie zondag op de tuin. Een opmerkelijk detail was de aanwezigheid van een zeer degelijk model kruiwagen die er de dag daarvoor nog niet stond. Tussen de bloeiende tuinbonen, rijpe frambozen en opkomende zonnebloemen raakte de zondag verstrikt in ‘Miss Marple-achtige’ sferen.
Anton, onze volkstuincomplex beheerder, ging op inspectie. Zorgvuldig werden alle hekken gecontroleerd en er werd ons bier uit eigen voorraad aangeboden.Wij kozen eieren voor ons bier en bakten pannenkoeken in het vochtige tuinhuisje om de boze geesten te verdrijven.
In de tussentijd werd het raadsel met de kruiwagen opgelost. Die bleek van een ‘tuinbuurman’ te zijn, die de kruiwagen tijdelijk bij ons had geparkeerd. Het was dus geen inruilobject voor de verdwenen bijl, zoals wij hoopten…..
Maandag werden we gebeld door een zeer toegewijd lid van het volkstuinbestuur. In dezelfde nacht als ‘onze inbraak’ was er ook ingebroken op het terrein van gemeentebeheer. Als breekijzer was een langstelige bijl gebruikt.
Donkere wolken trekken landinwaarts vanaf de Oostzee. De grond houdt haar adem in. “Pier hier, pier hier!” roffelt een wanhopige merel, maar de uitgedroogde klei is onbarmhartig en de pier houdt het in de diepte voor gezien. Droog en ongewoon warm was de meimaand. Zou het dan toch warmer worden? De eerder door onze afgezant waargenomen wolf op trek leek anders te voorspellen, tijd dus om zelf op onderzoek uit te gaan.
De eerste stop in de noordelijke regionen van de Zwarte aarde is Uppsala waar de grote Linnaeus de basis legde voor een systematische benoeming van flora en fauna. Niet langer bloem zus en zo, maar netjes een voor- en achternaam. In moeilijke taal, een binomiale nomenclatuur.
Inmiddels is het hier tijd voor de järnnätter, oftewel ijzernachten (1). De scandinavische ijsheiligen zijn laat, maar vastbesloten blijkt dit jaar. Umeå in het noorden klokt -3,9, maar ook zuidelijker in het Rijk der Oost-Gothen daalt het kwijk onder 0. Linköping noteert -0,4.
De werkelijkheid is weerbarstig en niet zomaar in een trend te plakken. Wordt het nou warmer of kouder? Waar beter dit te bekijken dan hier in het hoge noorden. We houden jullie geinformeerd op deze trip!
(1) Deze benaming voor koude nachten in het late voorjaar/vroege zomer berust waarschijnlijk op een historische verwarring van het duitse eismänner (ijsmannen/ijsheiligen) met eisenmänner (ijzeren mannen).
Tijdens de heropening van het volkstuinencomplex (vanwege de nieuwe hekjes die we kregen). Haalde ‘onze Ab’ de banden met het volkstuinbestuur aan door een gratis samba optreden te verzorgen. Op ons perceeltje bevond zich de cocktailbar……
Hoe langzamer gegroeid, hoe harder het hout. Althans, dat gaat vaak op voor naaldhout, loofhout is een ander verhaal. Dit betekent vaak; hoe noordelijker en hoe armer de grond, hoe harder het hout. Voor de volkstuin niks dan het beste, daarom zijn we ook in onze nopjes met de bankjes van Duurzaam Drents Larix (DDL, een zeg maar regionaal FSC).
Aan het zuinige Zeegse zand onttrokken (noordelijker en armer kun je het bijna niet krijgen in Holtland) en met noeste arbeid geschuurd, geschuurd en nog eens geschuurd. Onder het motto ‘splinters horen in de boom, niet in een bank’, heeft een van de Van Veldhuizer heideboeren nazaten hier een puik stukje zitvlak afgeleverd.
Tot onze vreugde komt de schepper van dit moois in alle bescheidenheid (een Volkswagen Polo) vanuit het verre Drente afgezakt naar de vruchtbare zandgrond van Zwarte Aarde. Wij hopen de bankjes dan feestelijk in gebruik te nemen!
Vele monniken zijn ons voorgegaan….. ’Zwarte Aarde’ in Park Klarenbeek was vroeger kloostertuin van het oude ‘Monnikensteeg’… en soms, als het heel stil is… en ik trek een stout blaadje uit de grond, hoor ik zachtjes zingen;…. wie o wie…zal wieden….
Nieuwsupdate over de wolven! Vanuit de bergen op het europese continent trekken ze nu ook al op richting de Rijndelta. In hordes zelfs richting onze malse zwijnjes (getriggerd door de Kasseler rib en Ardenner ham naar ik aanneem). Vreest niet, maar zet uw kwetsbare gewassen nog even onder glas en trek geen korte broek aan in het bos.
Het lijkt wel of de oostelijke variant wat aggressiever is (“In Europa zijn vier aanvallen geweest met dodelijke afloop, in Rusland acht.”), zou Drs. P. in zijn dodenrit dan toch niet overdrijven? Laten we hopen dat de vriendelijke variant inderdaad via de Kempen Brabant binnenkomt!
Ver, ver weg, aan de randen van het koninkrijk der Zwarte Aarde, waar een van onze vooruitgeschoven afgezanten in de peiling houdt wat reilt en zeilt in het rijk van flora en fauna, is een opmerkelijke waarneming gedaan die verstrekkende gevolgen kan hebben voor hoe wij in de toekomst zullen volkstuinen. Na jarenlange berichtgeving in de media over klimaatsveranderingen en opwarming van de aarde hadden wij dit jaar alles extra vroeg de grond in. De tuinbonen tarten al tijden de zwaartekracht en de IJsheiligen zijn zonder eerbied achter de pot met basilicum gepropt. To Hell met voorkweken ook, alles rechtstreeks in het rulle zand.
Een opportunistische gok die nu wel eens desastreuze gevolgen zou kunnen blijken te hebben. In het noordelijke Orrleka (“daar waar de korhoenders spelen”), een gehucht in het rijk der West-Gothen, is namelijk een omgekeerde trend waargenomen. Nu eens niet zuidelijke soorten die noordwaarts trekken, maar juist een noordelijke soort die zuidwaarts trekt! Nu maakt een enkele wolf misschien niet een poolzomer, maar reden tot zorg is er wel. Dit is koren op de molen van de klimaatsceptici natuurlijk en angstige dagen voor opportunistische volkstuinders.
Ondertussen zeggen we ‘keep on the good work’ tegen Gineke ten Hoopen en Carl Edberg en hopen er het beste van. We zijn natuurlijk wel blij met deze Nederlandse media-primeur.
Rubus arcticus (L.), Bingsjö Zweden
Recente reacties